17-09-2026
Voor KNB ging Chienette Bolt op pad naar Oijen om de oplevering van de Hemelrijkse Waard vast te leggen. Niet alleen om verslag te doen van wat daar is gerealiseerd, maar vooral om het verhaal áchter de klei zichtbaar te maken. Want wie werkt met bouwkeramiek, ziet uiteindelijk een gevelsteen, dakpan of straatbaksteen. Maar wat gebeurt er voordat die klei in de fabriek terechtkomt? En wat ontstaat er op de plek waar de grondstof wordt gewonnen?
Met die vragen in het achterhoofd begon een bezoek dat al onderweg een verrassende wending kreeg.
Van klei naar natuur: de reis begint aan de Maas
Een rit naar de Hemelrijkse Waard maakt zichtbaar hoe een grondstof uit de bodem kan doorstromen naar baksteen, dijk én nieuwe riviernatuur. Ik was laat. Op weg naar de oplevering van de Hemelrijkse Waard in Oijen liep mijn route dood bij de Maas. Omrijden was geen optie meer. Gelukkig was daar het pontje. Voordat we naar de overkant voeren, passeerden twee grote schepen. Hun lading? Klei. Een toepasselijk beeld voor de rest van mijn bezoek.
De klei is onderweg
Vanaf het pontje ging de route verder over de dijk, richting de uitkijktoren van de Hemelrijkse Waard. Ook die dijk vertelt een deel van het verhaal. Klei die uit het ene gebied wordt gewonnen, kan elders bijdragen aan de waterveiligheid.
De Hemelrijkse Waard was tot voor kort een kleiwingebied. In de loop van de periode van winning is ongeveer één miljoen kubieke meter klei gewonnen. Een belangrijk deel vond zijn weg naar steenfabrieken in de regio, waar de grondstof werd verwerkt tot bakstenen en dakpannen. Een ander deel werd gebruikt voor dijkversterking.
De klei verdween dus niet simpelweg uit het landschap. Ze maakte een reis van A naar B en kreeg onderweg verschillende functies.
Ruimte voor rivier en natuur
Toen ik aankwam, had ik de speeches van K3, Natuurmonumenten en Rijkswaterstaat helaas net gemist. Geen probleem: ik kon direct het gebied in.
Wat ooit landbouwgrond en later deels een tijdelijk kleidepot was, is nu onderdeel van circa 230 hectare nieuwe riviernatuur. Een drie kilometer lange nevengeul, plassen, moeras, struwelen en bloemrijk grasland geven de Maas en de natuur opnieuw ruimte.
En het gebied is nog lang niet ‘af’. Hoogwater, sedimentatie, planten en dieren blijven het landschap veranderen. De natuur schrijft hier verder aan het verhaal.
Kijken naar wat achter de baksteen zit
Op de terugweg reed ik een andere route. Mijn hoofd zat vol beelden: het pontje, de schepen met klei, de dijk, het water en het landschap dat opnieuw vorm heeft gekregen.
Tijdens de oplevering kregen de aanwezigen een baksteen, gebakken van klei uit de Hemelrijkse Waard. Een tastbaar object dat het hele verhaal samenvat.
Voor de keramische sector is klei een grondstof. Voor een gebiedsontwikkelaar kan dezelfde klei onderdeel zijn van een gebiedsopgave. Voor de watersector draagt klei bij aan veiligheid. En op de plek waar de klei is gewonnen, kan nieuwe natuur ontstaan.
Dat is een perspectief dat we moeten laten zien. Achter een baksteen zit een productieproces, en ook een landschap, een rivier, een grondstofketen en een keuze over hoe we onze omgeving willen inrichten.
- Delen
