Afbeelding 5

Thema's

Gevelbaksteen

Baksteen is een uit klei gebakken bouwmateriaal. Het wordt toegepast in constructies, in de gevel van gebouwen en in bestrating.  Al naar gelang de toepassing wordt gesproken over:

  • Gevelbaksteen
  • Straatbaksteen
  • Keramische binnenmuursteen

Hierna gaat het over de gebakken metselsteen voor in de gevel: de gevelbaksteen. Hiertoe behoren de bakstenen die worden gemetseld met specie, worden gelijmd of via een droogstapelsysteem in de gevel worden verwerkt.

De grondstof

De gevelbaksteen is gemaakt van klei. Rivierklei vormt daarvan het hoofdbestanddeel. Deze grondstof wordt gewonnen in de uiterwaarden van de grote rivieren in Nederland. Dat gebeurt sinds begin jaren negentig op een speciale, reliëfvolgende manier. Daardoor zijn in de loop der tijd vele duizenden hectares nieuwe natuur ontstaan. Deze nieuwe natuur heeft inmiddels nationaal en Europees een hoge beschermingsstatus verworven.

Klei is in de uiterwaarden in ruime mate aanwezig. De aanvoer door de rivieren is een continue proces. Onderzoek door Deltares (2009) bevestigt dat jaarlijks meer klei in de uiterwaarden wordt afgezet dan wordt gewonnen. Hiermee is wetenschappelijk aangetoond dat de minerale grondstof klei een hernieuwbare grondstof is.

Vanwege de vraag naar allerlei kleuren gevelbaksteen worden diverse soorten klei gemengd. De verschillende kleimengsels (recepturen) leiden tot even zoveel verschillende kleuren.  

De productie

Na de winning wordt de klei, veelal om redenen van kwaliteitsbeheersing, overdekt opgeslagen in depots. Deze opslag gebeurt laagsgewijs in bovengrondse kleidepots. Soms wordt de klei opgeslagen in een zogenoemde kleikelder. De aangevoerde klei wordt daarin wel in lagen, maar wat meer verstrooid, opgebouwd.

Vanuit de depots gaat de klei naar de voorbereiding. De kleimassa wordt machinaal gekneed en gemengd tot een homogene samenstelling. De klei in de ondergrondse kleikelders wordt met een speciale graafmachine ontgraven.

De sorteringen

Afhankelijk van de vormmethode is de gevelbaksteen een vormbak, een handvorm  of een strengpers. De producten doen in kwaliteit niet voor elkaar onder maar verschillen wel van elkaar door oppervlaktestructuur, bezanding en textuur.

De handvorm is door de generfde structuur rustiek, de vormbak is eveneens rustiek maar strakker van vorm en de strengpers heeft een zeer strak en glad oppervlak. De keuze is een kwestie van esthetiek en functionaliteit.

Naast de vormmethode, onderscheiden gevelstenen zich ook door de verschillende formaten (waalformaat, dikformaat, vechtformaat, ijsselformaat, duitsformaat, etc.), verschillende kleuren (mangaan, paars, rood, geel, wit, etc.) en oppervlaktestructuren (bezand, glad, generfd, geglazuurd en gekamd). Op specificatie zijn ook speciale vormstenen beschikbaar met een afwijkend formaat.

Onderscheidend

Gevelbakstenen onderscheiden zich van andere bouwmaterialen door hun duurzaamheid (bestand tegen alle weersomstandigheden, chemische en mechanische invloeden), kleurvastheid (nooit verkleuring, ook na beschadiging geen kleurverschil) en milieuvriendelijkheid (zeer lange levensduur zonder onderhoud, vrij van schadelijke stoffen).

Normeringen

Een Nederlandse gevelbaksteen voldoet aan de BRL 1007 'metselbaksteen'' en aan de Europese productnorm NEN-EN 771-1 'Voorschriften voor metselstenen''. Het KOMO-certificaat geeft de afnemer zekerheid over de kwaliteitseisen die aan een sortering worden gesteld. Vanzelfsprekend dragen de gevelbakstenen een CE-keur. Dat wil zeggen dat de producten zijn getest volgens de voor metselbaksteen geldende Europese normen.

Leven in de klei.jpg